Ne zaman acile başvurmalı?

Omurga kaynaklı ağrıların büyük çoğunluğu tehlikeli değildir. Aşağıdaki az sayıdaki belirti ise sinir dokusunda kalıcı hasar, kırık, enfeksiyon veya tümör olasılığını düşündürür ve zaman kaybetmeden değerlendirme gerektirir.

• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, idrar hissinde azalma, idrar yapamama, idrar veya dışkı kaçırma; makat çevresi, genital bölge ve iç uyluklarda uyuşma (eyer tarzı uyuşma: bisiklet selesine değen bölgede his azalması, tuvalet kâğıdını hissetmeme); cinsel işlevde ya da genital bölgedeki histe ani bozulma. Kauda ekina sendromu belirtileri; idrar yapamama ya da kaçırma başlamadan, erken belirtilerle başvuranlarda sonuçlar daha iyidir. Tanı acil MR ile konur, tedavi acil cerrahidir.
• Bacakta veya kolda saatler–günler içinde ilerleyen güçsüzlük; ayak ucunu yukarı kaldıramama, yürürken ayak ucunun yere takılması, elden eşya düşürme. Ayak ucunu kaldıramamaya düşük ayak denir.
• Her iki bacakta birden ağrı, uyuşma veya güçsüzlük.
• Ciddi travma (düşme, trafik kazası) sonrası omurga ağrısı (kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma ya da his kaybı eşlik ediyorsa kişiyi hareket ettirmeden hemen 112'yi arayın); osteoporozu olan veya uzun süreli kortizon kullanan kişilerde ani şiddetli ağrı (kırık olasılığı).
• Ateş veya titremeyle birlikte omurga ağrısı. Yakın zamanda omurgaya iğne ya da ameliyat yapılmışsa, damar içi madde kullanılıyorsa, şeker hastalığı ya da bağışıklığı baskılayan bir hastalık veya ilaç varsa ateş olmasa bile giderek artan şiddetli omurga ağrısı da aynı gün değerlendirilmelidir (enfeksiyon olasılığı).
• Ani başlayan, yırtılır tarzda çok şiddetli sırt veya karın ağrısı, bayılma hissi (ana atardamarda yırtılma olasılığı): hemen 112'yi arayın.
• Göğüste baskı, nefes darlığı ya da terlemeyle birlikte kola, boyuna, çeneye veya sırta yayılan ağrı (kalp krizi olasılığı): hemen 112'yi arayın.
• Yüzde, kolda veya bacakta ani başlayan tek taraflı güçsüzlük ya da uyuşma, konuşma bozukluğu: inme belirtisi olabilir; hemen 112'yi arayın.
• Boyuna darbe ya da ani boyun hareketi sonrası şiddetli boyun veya ense ağrısıyla birlikte baş dönmesi, çift görme, konuşma ya da yutma bozukluğu (boyun atardamarında yırtılma olasılığı): hemen 112'yi arayın.
• Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı ya da ateş ve baş ağrısıyla birlikte ense sertliği, ışığa hassasiyet (beyin kanaması veya menenjit olasılığı): hemen 112'yi arayın.

Omurga ameliyatı veya girişimi sonrası

• Yeni başlayan ya da artan bacak veya kol güçsüzlüğü; 6–8 saati aşan idrar yapamama, idrar veya dışkı kaçırma; makat ve genital bölgede uyuşma: beklemeden acil servise başvurun.
• Ani nefes darlığı, nefes alırken artan göğüs ağrısı, kanlı balgam (akciğerde pıhtı olasılığı) ya da boyun ameliyatından sonra boyunda hızla artan şişlik, nefes almada veya yutmada güçlük: hemen 112'yi arayın.
• Tek bacakta, özellikle baldırda şişlik, ağrı ve ısı artışı (bacak toplardamarında pıhtı olasılığı): aynı gün değerlendirme gerekir.
• 38 °C ve üzeri ateş, titreme; yarada artan kızarıklık, bulanık veya kokulu akıntı, yara kenarlarının açılması; yaradan berrak sıvı gelmesi ya da ayağa kalkınca artan baş ağrısı: aynı gün ameliyatınızı yapan ekibe ulaşın; ulaşamazsanız acil servise başvurun. Titreme nöbetleri ya da genel durumda hızlı bozulma varsa doğrudan acil servise gidin.

Bir hafta içinde hekime başvurun

• Kanser öyküsü olan kişide yeni başlayan omurga ağrısı (BMJ derlemesine göre kanser olasılığını belirgin artıran uyarıcı etken). Bu kişilerde kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma, yürüme güçlüğü ya da idrar-dışkı sorunu eşlik ediyorsa aynı gün acile başvurun (NICE NG234).
• Açıklanamayan kilo kaybı, geceleri uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen ağrı.
• 20 yaşından küçük ya da 55 yaşından büyük kişide ilk kez başlayan, nedeni belirsiz şiddetli ağrı.
• Ellerde beceriksizlik, yürürken dengesizlik, bacaklarda sertlik (omurilik basısı olasılığı); bu belirtiler günler içinde hızla kötüleşiyorsa aynı gün başvurun.
• Bacağa veya kola yayılan ağrıyla birlikte uyuşma ya da hafif güçsüzlük.
• Sabah tutukluğu 30 dakikayı aşan, hareketle azalan, gecenin ikinci yarısında uyandıran ve 40 yaşından önce sinsice başlayıp 3 aydan uzun süren bel ağrısı (iltihaplı romatizmal hastalık olasılığı).
• Çocukta ağrılı veya hızla ilerleyen omurga eğriliği.

Bekleyip izlenebilecek ağrılar

Yukarıdaki belirtiler yoksa yeni başlayan bel veya boyun ağrısı 1–2 hafta evde yönetilebilir: hareketli kalma, sıcak uygulama ve gerekirse kısa süreli ağrı kesici. Mide, böbrek veya kalp hastalığınız varsa, kan sulandırıcı kullanıyorsanız ya da gebeyseniz ağrı kesiciyi hekiminize veya eczacınıza danışarak seçin; düzenli kullandığınız ilaçları kendiniz değiştirmeyin. Bu sürede yukarıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa beklemeyin. 2–3 haftada hiç düzelme yoksa veya ağrı 6 haftayı geçtiyse muayene için başvurun. Ayrıntılı karar rehberi: Bel ağrısında ne zaman doktora gitmeli?

Hekime giderken yanınızda götürün

• Belirtilerin başlangıç tarihi ve seyri; ağrının yayıldığı bölge.
• Kullandığınız ilaçlar, kronik hastalıklar, geçirilmiş ameliyatlar.
• Varsa önceki görüntüleme raporları ve görüntüler.