Bel fıtığı ağrısında ilk tercih edilen ilaç grubu iltihap gidericilerdir (NSAİİ); kısa süreli ve en düşük etkili dozda kullanılır. Parasetamol tek başına yeni bel ağrısında etkisiz bulunmuş, sinir ağrısı ilaçları siyatikte plasebodan farklı bulunmamış, opioidler ise son seçenek olarak tanımlanmıştır. Hiçbir ilaç fıtığı küçültmez; ilacın görevi, iyileşmeyi sağlayan hareketi ve egzersizi mümkün kılmaktır.
Bu yazı genel bilgi verir; hangi ilacın size uygun olduğu yaşınıza, böbrek, mide, kalp hastalıklarınıza ve kullandığınız diğer ilaçlara göre hekiminizce belirlenir. Gebeyseniz ya da gebelik planlıyorsanız iltihap giderici ilaçları hekiminize danışmadan kullanmayın; gebeliğin 20. haftasından sonra genellikle önerilmez.
Rehberler ne öneriyor?
Amerikan Hekimler Birliği (ACP) için yapılan 2017 derlemesi ve NICE rehberi (NG59) bel ağrısında ilaçların rolünü genel çerçevede benzer şekilde tanımlar: ilaçlar küçük–orta ve çoğunlukla kısa süreli yarar sağlar; tedavinin temeli hareket ve egzersizdir. Bazı ilaçlarda (örneğin duloksetin) iki rehberin önerileri farklıdır. Tablodaki kanıtın çoğu bel ağrısı çalışmalarından gelir; bacağa yayılan siyatik ağrısında ayrıca belirtilmiştir.
| İlaç grubu | Kanıt (çoğunlukla bel ağrısı çalışmalarından) | Dikkat |
|---|---|---|
| İltihap giderici (NSAİİ) | Bel ağrısında kısa süreli küçük–orta etki; siyatikte kanıt zayıf | Mide, böbrek, kalp-damar riski; en kısa süre |
| Parasetamol | Yeni bel ağrısında tek başına etkisiz | Diğer ilaçlara ek olarak kullanılabilir |
| Kas gevşetici | Yeni ağrıda kısa süreli rahatlama | Uyku hali; araç kullanımı |
| Sinir ağrısı ilaçları (gabapentin, pregabalin) | Siyatikte plasebodan farksız; NICE önermiyor | Uyku hali, baş dönmesi |
| Duloksetin | Kronik bel ağrısında küçük etki (ACP derlemesi); NICE önermiyor; siyatikte kanıt yetersiz | Bulantı, uyku değişiklikleri |
| Ağızdan kortizon | Yeni bel ağrısında plasebodan farksız; siyatikte ağrıya etkisi yok, işlevde küçük düzelme (Goldberg 2015); NICE siyatikte önermiyor | Kan şekeri, tansiyon |
| Opioidler | Kısa süreli küçük etki; son seçenek; NICE kronik bel ağrısı ve kronik siyatikte önermiyor | Bağımlılık, kabızlık, düşme |
İlaç grupları tek tek
İltihap gidericiler (NSAİİ)
Chou ve ark. derlemesine göre bu grup, yeni ve kronik bel ağrısında ağrıyı küçük–orta düzeyde azaltır. Bacağa yayılan siyatik ağrısında kanıt daha zayıftır: 10 çalışmayı (1651 katılımcı) birleştiren Cochrane derlemesinde (Rasmussen-Barr ve ark., 2016) iltihap gidericiler ağrıyı plasebodan belirgin farklı azaltmamış, genel düzelmede küçük bir yarar düşük kaliteli kanıtla bildirilmiştir. Yine de yan etki riski düşük hastalarda kısa süreli denenebilecek ilk seçenek olarak sık kullanılırlar. Mide ağrısı ve kanama, böbrek işlevinde bozulma ve kalp-damar riskleri nedeniyle, özellikle ileri yaşta ve eşlik eden hastalığı olanlarda hekim denetiminde ve kısa süreyle kullanılmalıdır.
Parasetamol
Güvenli bir ilaç olarak bilinmesine karşın, derlemeler yeni bel ağrısında tek başına plasebodan farklı bir etki göstermediğini ortaya koymuştur. NICE, bel ağrısında parasetamolün tek başına verilmemesini önerir; iltihap giderici kullanamayan hastada hangi ilacın seçileceğine hekiminiz karar verir. Parasetamol kullanıyorsanız, soğuk algınlığı ilaçları gibi parasetamol içeren diğer ürünlerle birlikte günlük toplam dozu aşmamaya dikkat edin; bu karaciğer için önemlidir.
Kas gevşeticiler
Yeni başlayan bel ağrısında kısa süreli rahatlama sağlar; kas spazmının belirgin olduğu ilk günlerde kullanılır. Uyku hali yaptıkları için araç kullanımı ve dikkat gerektiren işlerde dikkatli olunmalıdır. NICE, siyatikte benzodiazepin grubu ilaçların (örneğin diazepam) kullanılmamasını önerir. Türkiye’de sık reçete edilen tiyokolşikosid, Avrupa İlaç Ajansı’nın kısıtlamasına göre ağızdan en fazla 7 gün, kas içine en fazla 5 gün kullanılır; gebelikte, emzirirken ve etkili korunma yöntemi kullanmayan doğurganlık çağındaki kadınlarda kullanılmaz.
Sinir ağrısı ilaçları
Gabapentin ve pregabalin gibi ilaçlar, Finnerup ve ark. derlemesinde nöropatik ağrının bazı türlerinde etkili bulunmuştur. Siyatikte ise durum farklıdır: akut ya da kronik siyatiği olan 209 hastada yapılan randomize çalışmada (Mathieson ve ark., 2017) pregabalin bacak ağrısını 8. haftada ve 1. yılda plasebodan farklı azaltmamış, yan etkiler daha sık görülmüştür; NICE rehberi de bu ilaçları siyatik için önermez. Bu ilaçları zaten kullanıyorsanız kendi kendinize kesmeyin; azaltma hekim denetiminde yapılır.
Kortizon (ağızdan)
Bel fıtığına bağlı siyatiği olan 269 hastada yapılan randomize çalışmada (Goldberg ve ark., 2015) kısa bir ağızdan kortizon kürü ağrıyı plasebodan farklı azaltmamış, işlevde yalnızca küçük bir düzelme sağlamıştır; NICE siyatikte ağızdan kortizon önermez. Kan şekeri ve tansiyon üzerindeki etkileri nedeniyle rutin önerilmez; ayrıntıları kortizon hapı ile kortizon iğnesinin farkı yazısında anlattık. Sinir köküne doğrudan uygulanan epidural steroid enjeksiyonu farklı bir yöntemdir ve ayrıca değerlendirilir.
Opioidler
Kısa süreli ve küçük bir etki sağlarlar; bağımlılık, kabızlık, uyku hali ve düşme riskleri nedeniyle yalnızca diğer seçeneklerin yetersiz kaldığı şiddetli ağrıda, kısa süreyle ve hekim denetiminde kullanılırlar.
Güvenli kullanım kuralları
- En düşük etkili doz, en kısa süre. İltihap giderici ilaçlar genellikle 1–2 hafta ile sınırlı tutulur; uzun kullanım gerekiyorsa hekim kontrolünde.
- Düzenli, “ağrı dayanılmaz olunca” değil. İlk günlerde düzenli aralıklarla almak, ağrıyı kontrol altında tutar ve hareketi kolaylaştırır.
- Mide koruması. Risk grubundaysanız (ileri yaş, ülser öyküsü, kan sulandırıcı) hekiminiz koruyucu ekleyebilir.
- İki iltihap gidericiyi birlikte almayın. Etki artmaz, yan etki artar. Eczaneden alınan ağrı kesici jeller ve soğuk algınlığı ilaçları da aynı gruptan madde içerebilir.
- Diğer ilaçlarınızı söyleyin. Kan sulandırıcılar, tansiyon ve şeker ilaçları, iltihap gidericilerle etkileşebilir.
- Kendi kendinize kesmeyin, kendi kendinize artırmayın. Doz ve süre değişikliklerini hekiminizle konuşun.
- İlaç hareketi mümkün kılmak içindir. Ağrı yatışınca egzersize başlamak tedavinin asıl parçasıdır.
Ne zaman ilaç yetmez?
- Ağrı kesiciye rağmen bacakta güçsüzlük gelişiyor veya artıyorsa aynı gün değerlendirilmelisiniz.
- İdrar yapamama ya da kaçırma, kasık-makat çevresinde uyuşma veya iki bacakta birden belirti varsa ilacın etkisini beklemeden hemen acil servise başvurun (acil belirtiler).
- 2–3 haftada hiç düzelme yoksa hekiminize yeniden başvurun; 6–12 haftada belirgin düzelme yoksa ileri seçenekler konuşulur (epidural enjeksiyon, cerrahi).
- Yüzde-dudakta şişlik ya da nefes darlığı olursa ilacı bırakıp hemen 112’yi arayın. Siyah-katran renkli dışkı ya da kanlı veya kahve telvesi gibi kusma olursa ilacı bırakıp hemen acil servise başvurun; baş dönmesi, bayılma hissi ya da tekrarlayan kanlı kusma varsa 112’yi arayın. Mide ağrısı, idrar miktarında azalma ya da deride döküntü olursa bir sonraki dozu almadan önce aynı gün hekiminize danışın.
İlaç dışı seçeneklerin tamamı için ameliyatsız tedaviler ve ilaç tedavisi sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bel fıtığında hangi ağrı kesici kullanılır?
İlk basamak iltihap giderici ilaçlardır; kısa süreli ve en düşük etkili dozda kullanılır. Kas spazmı belirginse kısa süreli kas gevşetici eklenebilir. Hangi ilacın size uygun olduğunu mide, böbrek ve kalp durumunuzu bilen hekiminiz belirler.
Bel fıtığında ağrı kesici kaç gün kullanılır?
İltihap gidericiler genellikle 1–2 haftayla sınırlı tutulur. Daha uzun süre gerekiyorsa, yan etkiler açısından hekim denetimi gerekir ve bu aşamada ilaç dışı seçenekler gözden geçirilmelidir.
Bel fıtığına kas gevşetici iyi gelir mi?
Yeni başlayan ağrıda, özellikle kas spazmı belirginse kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Uyku hali yaptığı için araç kullanırken ve çalışırken dikkatli olunmalıdır.
Bel fıtığında parasetamol işe yarar mı?
Derlemeler, yeni bel ağrısında tek başına parasetamolün plasebodan farklı olmadığını göstermiştir; NICE de bel ağrısında parasetamolün tek başına verilmemesini önerir. İltihap giderici kullanamıyorsanız hangi ilacın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Bel fıtığı için iğne mi, hap mı daha etkili?
Kas içine yapılan ağrı kesici iğneler, aynı ilacın ağızdan alınmasından daha etkili değildir; etkisi biraz daha hızlı başlayabilir. Sinir köküne doğrudan uygulanan epidural enjeksiyon ise farklı bir yöntemdir ve seçilmiş hastalarda kısa–orta vadeli rahatlama sağlayabilir.
