Omurga hemanjiyomu: MR raporundaki bu bulgu ne anlama gelir? (Vertebral hemanjiyom (omur gövdesi hemanjiyomu))

Nedir?

Omurga hemanjiyomu, omur kemiğinin içinde yer alan iyi huylu bir damar yumağıdır. İnce duvarlı kan damarları ve aralarını dolduran yağ dokusundan oluşur; kemiğin içindeki ince kemik çubukları (trabeküller) bu yumağın etrafında kalınlaşır. Tıbbi dilde vertebral hemanjiyom ya da omur gövdesi hemanjiyomu olarak geçer. Omurganın bölümleri için omurga anatomisi rehberine bakabilirsiniz.

Yayınlarda, kadavra serilerine dayanan sıklık yaklaşık yüzde 10–12 olarak bildirilir; MR’ın yaygınlaşmasıyla bu bulgu artık canlı kişilerde de sık saptanır. Sıklıkla sırt (torakal) ve bel (lomber) omurlarında yerleşir, çoğu tek omurdadır ve omur gövdesinin içinde kalır. Kemiğin ya da omurganın başka bir hastalığıyla ilişkisi yoktur; MR çekilme nedeni olan bel fıtığı, disk yıpranması ya da dar kanal gibi sorunlardan bağımsız, rastlantısal olarak görülmüş bir bulgudur.

Önemli ayrıntı şudur: hemanjiyom bir tümör sınıfında adlandırılsa da kanser değildir, kansere dönüşmez ve vücudun başka bir yerine yayılmaz. Fox ve Onofrio’nun doğal seyir çalışması, belirtisiz hemanjiyomların uzun süreli izlemde de çok az bir kısmının belirti verdiğini ve tedavi gerektirdiğini gösterir. Raporda bu kelimeyi görmek çoğu kişide gereksiz bir kaygıya yol açar; bu sayfanın amacı, bulgunun gerçekte ne anlama geldiğini ve hangi nadir durumlarda önem kazandığını açıklamaktır.

Belirtileri

Hemanjiyomların hemen hiçbiri belirti yapmaz. MR çekilen kişi sırt ya da bel ağrısıyla gelmiş olsa bile, ağrının kaynağı çoğu zaman diskler, eklemler ya da kaslardır; hemanjiyom, aynı filmde görünen ve ağrıyla ilgisi olmayan bir yan bulgudur. Hekiminiz raporu okurken bu ayrımı yapar.

Nadir görülen durumlarda hemanjiyom belirti verebilir. Bu, genellikle agresif hemanjiyom denen alt tipte olur: damar yumağı omur gövdesinin tamamını doldurur, omurun arka bölümlerine (pedikül ve lamina) uzanır ya da kemiğin dışına taşıp omurilik kanalını daraltır. Olası belirtiler şunlardır:

• Yerleşim yerinde, dinlenmekle geçmeyen ve giderek artan sırt ya da bel ağrısı.
• Omurilik basısı gelişmişse bacaklarda ağırlık hissi, güçsüzlük, yürümede dengesizlik; ayaklardan yukarı doğru yayılan uyuşma (servikal miyelopati sayfasında anlatılan tablonun sırt bölgesindeki karşılığı).
• Sinir kökü basısında gövdeyi kuşak gibi dolanan ağrı ya da bacağa yayılan ağrı.
• İleri evrede idrar ve dışkı kontrolünde bozulma.

Omurilik basısı yapan hemanjiyomlar en sık sırt omurlarında görülür; gebelik, bu nadir tablonun ortaya çıkması için bilinen bir tetikleyicidir çünkü karın içi basıncın ve kan hacminin artması damar yumağını büyütebilir. Çok nadiren, zayıflamış omurda küçük bir travmayla çökme kırığı gelişebilir.

Nedenleri ve risk faktörleri

Hemanjiyomun neden oluştuğu tam olarak bilinmez. Kemik gelişimi sırasında damar dokusunun yerel bir fazlalığı olarak kabul edilir; yani yıllar içinde “kazanılan” bir hastalıktan çok, doğuştan gelen bir yapı özelliğine benzer. Yaşam biçimi, beslenme, ağır kaldırma ya da duruşla ilgisi yoktur; kişinin bir hatasının sonucu değildir ve önlenmesi için yapılabilecek bir şey yoktur.

Sıklık yaşla birlikte artar; orta yaş ve üzeri kişilerin filmlerinde daha çok görülür. Kadınlarda biraz daha sık bildirilmiştir. Belirti veren agresif hemanjiyomlar için bilinen risk durumları gebelik ve lezyonun sırt bölgesinde yerleşmesidir. Ailede kümelenme ya da kalıtsal geçiş gösterilmemiştir.

Tanı nasıl konur?

Tanı neredeyse her zaman görüntülemeyle ve çoğu kez rastlantısal olarak konur. Tipik hemanjiyomun görünümü o kadar karakteristiktir ki ek tetkik gerekmez:

• MR: Hemanjiyom hem T1 hem T2 ağırlıklı kesitlerde parlak (yüksek sinyalli) görünür; T1’deki parlaklık yağ içeriğinden, T2’deki parlaklık ise damar yumağındaki kan ve su içeriğinden kaynaklanır. Raporda “T1 ve T2’de hiperintens, hemanjiyomla uyumlu” biçiminde geçer. Yağ içeriği az olan hemanjiyomlar T1’de daha koyu görünebilir ve bu, tanıda tereddüde yol açabilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kalınlaşmış kemik çubukları kesitte nokta nokta (“puantiye” ya da “polka dot”), boyuna kesitte ise “fitilli kadife” (corduroy) görünümü verir. Tereddütlü olgularda BT çoğu zaman tanıyı kesinleştirir.
• Röntgen: Büyük hemanjiyomlarda dikey çizgili görünüm fark edilebilir; küçük lezyonlar röntgende görünmez.

Laredo ve arkadaşlarının 57 hemanjiyomu inceleyen çalışması, omurilik basısı yapan hemanjiyomları yapmayanlardan ayıran görüntüleme işaretlerini tanımlamıştır: omurun sırt bölgesinde (T3–T9) yerleşmesi, omur gövdesinin tamamını tutması, arka bölümlere uzanması, kemik dış çeperinin düzensizleşmesi, kemik çubuklarının kabalaşması ve omur dışına yumuşak doku kitlesi taşması. Bu işaretlerden üç ya da daha fazlası bir aradaysa lezyon “belirti verme olasılığı olan” hemanjiyom sayılır ve daha yakın izlenir. Tek başına küçük, omur gövdesinin bir kısmında kalan ve yağ içeriği yüksek bir hemanjiyom için bunların hiçbiri geçerli değildir.

Nadiren hemanjiyom, kanser yayılımı (metastaz) ya da başka bir kemik tümörüyle karışabilir; özellikle yağ içeriği az, T1’de koyu görünen lezyonlarda. Bu durumda hekiminiz BT, kontrastlı MR, kısa aralıklı kontrol filmi ya da çok nadiren biyopsi isteyebilir. Kanser öyküsü olan kişilerde bu ayrım daha dikkatle yapılır; ayrıntılar omurga tümörleri sayfasında.

Tedavi seçenekleri

Belirtisiz hemanjiyom: tedavi değil, bilgilendirme

Rastlantısal saptanan, tipik görünümlü ve belirti yapmayan hemanjiyomda tedavi gerekmez. Rutin takip filmi de çoğu kişide gerekli değildir; hekiminiz yalnızca görünüm tipik değilse ya da lezyon büyükse ve agresif özellik taşıyorsa belirli aralıklarla kontrol önerir. Hareket kısıtlaması, korse ya da özel bir egzersiz programı hemanjiyom nedeniyle verilmez. Eşlik eden bel ya da sırt ağrısının tedavisi, ağrının gerçek kaynağına göre planlanır; bu çoğu zaman ameliyatsız tedaviler ve egzersiz anlamına gelir.

Rastlantısal bir bulgunun kendisini değil, hastayı tedavi etmek gerekir: belirti yapmayan bir yapıya yönelik işlem, yarar sağlamadan risk ekler. Bu ilke, hem hemanjiyom hem de Tarlov kisti ya da Modic değişiklikleri gibi diğer rastlantısal MR bulguları için geçerlidir.

Ağrılı ya da agresif hemanjiyom

Hemanjiyomun ağrının gerçek kaynağı olduğuna karar verilirse ya da omurilik/sinir basısı gelişmişse, seçenekler lezyonun büyüklüğüne, yerleşimine ve belirtinin aciliyetine göre bir ekip (beyin ve sinir cerrahisi, girişimsel radyoloji, radyasyon onkolojisi) tarafından değerlendirilir:

• Vertebroplasti: Omur gövdesine iğneyle kemik çimentosu verilmesi; damar yumağını doldurup omuru güçlendirmeyi ve ağrıyı azaltmayı amaçlar. Nadiren çimentonun omurilik kanalına ya da damarlara kaçması gibi riskleri vardır. Yalnızca omur gövdesinde kalan ağrılı hemanjiyomlarda tek başına kullanılabilir. İşlemin ayrıntıları vertebroplasti ve kifoplasti sayfasında.
• Radyoterapi: Ağrılı ancak sinir basısı yapmayan hemanjiyomlarda ağrıyı azaltan düşük dozlu ışın tedavisi; etkisi haftalar içinde ortaya çıkar. Ameliyat sonrası kalan dokunun yeniden büyümesini önlemek için de kullanılabilir.
• Embolizasyon: Anjiyografi ile damar yumağını besleyen damarların tıkanması; genellikle cerrahi öncesinde kanamayı azaltmak için uygulanır.
• Cerrahi (dekompresyon ve gerekirse sabitleme): Omurilik basısı olan ya da sinir bulguları hızla ilerleyen hastalarda kanalı daraltan dokunun çıkarılması. Hemanjiyom kanamaya eğilimli olduğu için işlem çoğu zaman önceden embolizasyon ve ameliyat sırasında çimento uygulamasıyla birleştirilir. Omurun dayanıklılığı bozulmuşsa vida ve çubuklarla sabitleme eklenir.

Acosta ve arkadaşlarının derlemesinde bu yöntemler tek bir “doğru” seçenek olarak değil, lezyonun özelliklerine göre birleştirilen bir yaklaşım olarak sunulur; her yöntemin kendine özgü riskleri karar öncesinde hastayla konuşulur. Sinir bulgusu olmadan yalnızca ağrı yakınmasıyla gelen hastada, önce ağrının başka bir kaynağı olmadığına emin olunmadan hemanjiyoma yönelik işlem önerilmez.

Ne zaman acil?

Hemanjiyomla ilgili acil durumlar nadirdir, ancak aşağıdaki belirtilerde beklemeyin; aynı gün değerlendirme gerekir:

• Bacaklarda günler ya da haftalar içinde ilerleyen güçsüzlük, yürümede dengesizlik ya da ayaklardan yukarı yayılan uyuşma.
• İdrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma, kasık ve iç uylukta uyuşma (kauda ekina sendromu).
• Ateşle birlikte sırt ağrısı.
• Gebelikte ya da doğum sonrasında hızla artan sırt ağrısı ve bacak belirtileri.

Kanser öyküsü olan kişide yeni başlayan omurga ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı ya da gece uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen ağrı acil değildir, ancak bir hafta içinde hekime görünün; buna güçsüzlük, uyuşma ya da idrar-dışkı sorunu eşlik ediyorsa aynı gün başvurun.

Daha geniş liste için Ne zaman acile başvurmalı? rehberine bakın.

İyileşme ve günlük yaşam

Tipik hemanjiyomu olan kişi için “iyileşme” diye bir süreç yoktur, çünkü tedavi edilmesi gereken bir hastalık yoktur. Spor, seyahat, ağır iş ve gebelik açısından hemanjiyom nedeniyle bir kısıtlama uygulanmaz. Hekiminiz takip önermişse, önerilen aralıkta filmi çektirip raporları birlikte saklamak yeterlidir; filmler arasında değişiklik olmaması bulgunun iyi huylu seyrini doğrular.

Ağrı ya da sinir basısı nedeniyle tedavi gören az sayıdaki hastada iyileşme, uygulanan yönteme bağlıdır. Vertebroplasti sonrası ağrı genellikle günler içinde azalır ve kişi kısa sürede günlük yaşama döner. Radyoterapinin etkisi haftalar içinde yerleşir. Cerrahi dekompresyon sonrası sinir işlevlerinin geri dönüşü, basının süresine ve ameliyat öncesi kayıp düzeyine bağlıdır; erken müdahale edilen hastalarda düzelme olasılığı daha yüksektir. Bu hastalarda belirli aralıklarla kontrol filmi istenir çünkü kalan dokunun yeniden büyümesi mümkündür.

Sık sorulan sorular

Omurga hemanjiyomu kanser mi?

Hayır. Hemanjiyom iyi huylu bir damar yumağıdır; kansere dönüşmez ve vücudun başka bir yerine yayılmaz. “Tümör” sözcüğü tıpta iyi huylu oluşumlar için de kullanılır ve raporda bu kelimenin geçmesi kanser anlamına gelmez. Nadiren görünümü tipik olmayan bir lezyon başka bir tümörle karışabilir; bu durumda hekiminiz ek tetkikle ayrımı yapar.

Hemanjiyom bel ya da sırt ağrısı yapar mı?

Hemen hiçbir zaman yapmaz. MR çoğu kez bel ya da sırt ağrısı nedeniyle çekildiği için hemanjiyom ağrının “suçlusu” gibi görünebilir, ancak ağrının kaynağı genellikle diskler, eklemler ya da kaslardır. Yalnızca omur gövdesinin tamamını dolduran ya da kemik dışına taşan büyük hemanjiyomlar ağrı yapabilir; bu nadir durumu hekiminiz filmdeki özelliklerden ayırt eder.

Hemanjiyom büyür mü, takip gerekir mi?

Tipik hemanjiyomlar genellikle sabittir ya da çok yavaş değişir. Küçük, omur gövdesinin bir bölümünde kalan ve yağ içeriği yüksek bir hemanjiyom için rutin takip filmi gerekmez. Büyük, arka bölümlere uzanan ya da görünümü tipik olmayan lezyonlarda hekiminiz belirli aralıklarla kontrol önerir; gebelik planlayan kadınlarda sırt bölgesindeki büyük hemanjiyomlar için bu konuşma özellikle yapılır.

Hemanjiyom varsa spor yapabilir miyim, ağır kaldırabilir miyim?

Evet. Tipik hemanjiyom omurun dayanıklılığını belirgin ölçüde azaltmaz ve hareket kısıtlaması gerektirmez. Omurun büyük bölümünü dolduran ve kemiği zayıflatan nadir lezyonlarda hekiminiz ağır yüklenmeden kaçınmayı önerebilir; bu bireysel bir karardır ve filmdeki özelliklere göre verilir.

Hemanjiyom için ameliyat gerekir mi?

Hemanjiyomların büyük çoğunluğunda hayır. Ameliyat yalnızca omurilik ya da sinir köküne baskı yapan, sinir belirtilerine yol açan agresif hemanjiyomlarda düşünülür. Yalnızca ağrı yakınması olan az sayıdaki hastada ise vertebroplasti ya da radyoterapi gibi daha küçük girişimler önce değerlendirilir.

Hemanjiyom ile kanser yayılımı (metastaz) nasıl ayrılır?

Tipik hemanjiyom MR’da hem T1 hem T2 kesitlerde parlak görünür ve BT’de kalınlaşmış kemik çubuklarının nokta nokta görüntüsünü verir; bu özellikler çoğu olguda ayrım için yeterlidir. Yağ içeriği az olan hemanjiyomlar T1’de koyu görünebilir ve metastazla karışabilir; bu durumda BT, kontrastlı MR ya da kısa aralıklı kontrol filmi istenir. Kanser öyküsü olan kişilerde bu değerlendirme daha dikkatli yapılır.

Benzer belirtiler veren durumlar

• Omurga tümörleri: belirtileri, uyarı işaretleri ve tanı yolu
• Omurga çökme kırığı: osteoporoza bağlı omur kırıkları
• Dejeneratif disk hastalığı: MR raporundaki "disk dejenerasyonu" ne anlama gelir?
• Omurga kireçlenmesi (spondiloz): MR raporunuzdaki bulgular ne anlama geliyor?

Muayenede sorabileceğiniz sorular

• Raporumdaki hemanjiyom tipik görünümde mi; agresif hemanjiyomu düşündüren bir özellik var mı?
• Bel ya da sırt ağrımın nedeni bu olabilir mi, yoksa ağrının başka bir açıklaması mı var?
• Takip filmi gerekiyor mu; gerekiyorsa ne zaman ve hangi yöntemle?
• Spor, ağır kaldırma ya da günlük işler konusunda bir kısıtlama var mı?
• Hemanjiyomun başka bir tümörle karışma olasılığı var mı; ek bir tetkik gerekir mi?

Hafif şikâyetlerde evde yapılabilecekler

• Raporda hemanjiyom yazması tek başına yaşam biçiminizi değiştirmenizi gerektirmez; tipik hemanjiyom için hareket kısıtlaması önerilmez.
• Eşlik eden bel ya da sırt ağrısı için olağan yaklaşımlar geçerlidir: hareketli kalmak, düzenli yürüyüş, gövde güçlendirme ve gerekirse hekiminizin önerdiği kısa süreli ağrı kesiciler.
• Raporu ve filmleri saklayın; ileride çekilecek bir filmle karşılaştırma, bulgunun değişmediğini göstermenin en kolay yoludur.
• Bacaklarda güçsüzlük, yürüme güçlüğü ya da idrar sorunu gibi yeni bir belirti başlarsa beklemeyin, aynı gün değerlendirme gerekir; idrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma, kasıkta uyuşma ya da hızla artan güçsüzlük varsa aynı gün acil servise başvurun.