Omurga ameliyatından önce sigarayı ne zaman bırakmalı? Nikotin bandı, elektronik sigara ve kemik kaynaması

Kısa yanıt

Sigarayı bırakmak için doğru zaman, ameliyat seçeneğinin konuşulmaya başladığı andır. Farklı ameliyat türlerinden hastaları kapsayan (omurgaya özgü olmayan) 25 çalışmalık bir meta-analizde (Wong ve ark., 2012), ameliyattan 4 haftadan uzun süre önce bırakanlarda solunum komplikasyonları azalmış, 8 haftadan uzun bırakanlarda azalma daha belirgin olmuştur; yazarlar en az 3–4 haftalık sigarasız dönemin yara iyileşmesi sorunlarını azalttığı sonucuna varmıştır. Füzyon (platin ameliyatı) planlanıyorsa konu yalnızca akciğer ve yara değil, kemiğin kaynamasıdır: sigara içenlerde kaynamama riski içmeyenlere göre yaklaşık iki kat bulunmuştur.

Bu yazı üç soruya odaklanır: kaç hafta önce bırakmalı, bırakma nasıl planlanır ve nikotin bandı ile elektronik sigara kullanılabilir mi. Kan sulandırıcılar, şeker, kilo ve ameliyat sabahı gibi diğer hazırlık başlıkları omurga ameliyatı öncesi hazırlık yazısındadır. Her cerrahi işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişir; aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin yerini tutmaz.

Sigara omurga ameliyatında neyi etkiler?

Ameliyattan sonra vücudun iki işi vardır: kesilen dokuyu onarmak ve füzyon yapıldıysa omurlar arasına konan kemik greftini canlı kemiğe dönüştürmek. İkisi de iyi kan akımına ve oksijene bağlıdır. Sigara dumanındaki karbonmonoksit kanın oksijen taşıma kapasitesini düşürür, nikotin küçük damarları büzer, dumandaki diğer kimyasallar da bağışıklık hücrelerinin ve kemik yapan hücrelerin işini zorlaştırır. Hastaya yansıyan sonuçlar üç başlıkta toplanır:

• Akciğer. Genel anestezi sonrasında balgam atmak ve derin nefes almak sigara içenlerde daha güçtür; zatürre gibi solunum komplikasyonları daha sık görülür. Anestezi seçenekleri omurga ameliyatında anestezi yazısında anlatılır.
• Yara. Yara kenarlarının kapanması gecikebilir, enfeksiyon riski artar. Evde yara bakımı için yara bakımı ve dikiş yazısına bakabilirsiniz.
• Kemik kaynaması. Lomber füzyon ya da boyunda diskektomi ve füzyon gibi ameliyatlarda greftin beslenmesi bozulur.

Nunna ve arkadaşlarının meta-analizi, 1117’si sigara içen toplam 3009 hastayı kapsayan 20 çalışmayı birleştirdi. Ameliyattan en az bir yıl sonra sigara içenlerde kaynamama (psödoartroz) riski içmeyenlere göre 1,91 kat bulundu (göreli risk 1,91; %95 güven aralığı 1,56–2,35). İlişki, hastanın kendi kemiğiyle (otogreft) yapılan füzyonlarda da kadavra kemiğiyle (allogreft) yapılanlarda da, tek seviyeli ve çok seviyeli füzyonlarda da sürüyordu. Bu çalışmalar gözlemseldir; sigara içenler ile içmeyenler başka yönlerden de farklı olabilir. Yine de bulgu tutarlıdır ve cerrahların planlı füzyondan önce sigaranın bırakılmasını istemesinin başlıca nedenidir. Kaynamanın aylar içinde nasıl ilerlediği ve ameliyattan sonra bırakmanın etkisi füzyon sonrası kaynama süreci yazısında, sigaranın disk ve fıtık üzerindeki etkisi sigara, kilo ve bel fıtığı yazısında ele alınır.

Füzyon yapılmayan ameliyatlarda, örneğin mikrodiskektomide, kaynama sorunu yoktur; ancak akciğer ve yara açısından aynı zamanlama geçerlidir.

Kaç hafta önce bırakmalı?

Wong ve arkadaşlarının meta-analizi, ameliyattan ne kadar süre önce bırakmanın fark yarattığını sorar. Bu çalışmalar çeşitli ameliyat türlerini kapsar; omurga ameliyatına özgü ayrı bir bırakma süresi bu meta-analizde hesaplanmamıştır. Solunum komplikasyonları için bulgular şöyledir:

RR (göreli risk) 1’in altındaysa risk azalmış demektir; GA güven aralığıdır. Yazarlar en az 3–4 haftalık sigarasız dönemin yara iyileşmesi sorunlarını azalttığı sonucuna da varmıştır. Kemik kaynaması için tanımlanmış “yeterli” bir süre yoktur. Kaynama ameliyattan sonra aylarca sürdüğü için füzyonda hedef, ameliyattan önce bırakmak ve kaynama tamamlanana kadar, tercihen hiç, geri dönmemektir.

Son günlerde bırakmak zarar verir mi? Eskiden ameliyattan hemen önce bırakmanın öksürüğü ve balgamı artırıp akciğer sorunlarını çoğaltabileceği düşünülürdü. Aynı meta-analizde 2 haftadan kısa süre önce bırakmanın riski anlamlı biçimde artırmadığı görüldü. Yani ameliyata günler kalmış olsa bile bırakmak için geç değildir: kandaki karbonmonoksit ilk günlerde düşer, doku iyileşmesine katkı ise haftalar içinde birikir.

Adım adım bırakma planı

Ameliyat öncesi bırakma desteklerini inceleyen Cochrane derlemesi (Thomsen ve ark., 2014), çeşitli planlı ameliyatlar öncesinde yapılmış, 2010 katılımcılı 13 randomize çalışmayı içerir. Davranışsal destek ve nikotin yerine koyma tedavisi (NRT) sunan programlar ameliyat zamanındaki bırakmayı artırdı. Komplikasyonlardaki azalma ise ameliyattan 4–8 hafta önce başlayan, birden çok görüşmeden oluşan yoğun programlarda görüldü; bu bulgu az sayıda küçük çalışmaya dayanır. Kısa danışmanlıkta komplikasyonlarda anlamlı fark gösterilemedi. Yoğun programlar 12. ayda da sigara içen sayısını azalttı; kısa danışmanlıkta ise 12. ayda fark kalmadı. Pratik çıkarım şudur: tek başına iradeye güvenmek yerine planlı ve destekli bırakmak.

1. Bırakma gününü seçin. Ameliyat seçeneğinin konuşulduğu hafta içinde, mümkünse ameliyattan 8 hafta ya da daha önceye denk gelen bir gün belirleyin ve takvime yazın.
2. Cerrahınıza ve aile hekiminize söyleyin. Ne kadar ve ne tür tütün kullandığınızı açıkça söylemek, ameliyat zamanlaması ve destek planı için gereklidir. Bazı cerrahlar planlı füzyondan önce kanda ya da idrarda nikotin vücutta parçalanınca oluşan maddeye (kotinin) bakabilir; nikotin bandı ve nikotinli elektronik sigara da bu testi pozitif yapar, bu yüzden kullandığınız her ürünü belirtin.
3. Destek hattını kullanın. Aşağıda anlatılan ALO 171 hattı, bırakma gününden önce plan yapmanıza yardımcı olabilir.
4. İlaç desteğini hekiminizle konuşun. Nikotin bandı, sakızı ya da pastili ve reçeteyle verilen bırakma ilaçları bırakmayı kolaylaştırabilir; size uygun olanı hekiminiz belirler. Sigarayı bırakmak bazı ilaçların kandaki düzeyini değiştirebilir. Düzenli kullandığınız ilaçlar varsa hekiminize danışın; hiçbir ilacı kendi kararınızla kesmeyin ya da dozunu değiştirmeyin.
5. Tetikleyicileri önceden planlayın. Sabah kahvesi, yemek sonrası, araba ve stres anları gibi durumları yazın; her biri için yerine geçecek bir davranış seçin: su içmek, nefes egzersizi, sakız ya da kısa bir yürüyüş. Yürürken bacağa yayılan ağrı artarsa, yeni uyuşma ya da güçsüzlük gelişirse durun ve hekiminize danışın.
6. Evi dumansız yapın. Sigaraları, çakmakları ve küllükleri atın; evde ve arabada kimsenin içmemesini isteyin. Başkasının dumanı da sizi aynı kimyasallara maruz bırakır.
7. Yoksunluğa hazırlıklı olun. İlk günlerde huzursuzluk, sinirlilik, uyku bozukluğu, iştah artışı ve güçlü sigara isteği sık görülür; bunlar genellikle ilk haftalarda yoğundur ve zamanla azalır. Ameliyat kaygısı bu dönemi zorlaştırabilir; ameliyat korkusuyla başa çıkmak yazısındaki yöntemler bu dönemde de yardımcı olabilir.
8. Bir sigara içerseniz pes etmeyin. Tek bir sigara planın sonu değildir. Bir sonraki saatten itibaren devam edin ve destek hattına ya da hekiminize haber verin.

Ameliyat öncesi görüşmede sormak istediklerinizi ameliyat öncesi sorular aracıyla listeleyebilirsiniz; “nikotin desteği kullanabilir miyim, ne zamana kadar?” sorusunu da ekleyin.

Nikotin bandı, sakız ve elektronik sigara: ne biliniyor?

Nikotin bandı ve sakızı. Bu ürünler sigara dumanındaki karbonmonoksiti ve yanma ürünlerini içermez; bu nedenle sigaraya devam etmekle aynı maruziyet değildir. Nikotinin kendisinin kemik kaynamasını ne ölçüde etkilediği ise kesin değildir: laboratuvar ve hayvan çalışmalarının sonuçları tutarlı değildir ve füzyon hastalarında doğrudan karşılaştırma yapan insan çalışmaları azdır. Bu nedenle cerrahların yaklaşımı farklıdır. Bazıları bandı ameliyat öncesinde bırakmaya yardımcı bir köprü olarak kabul eder ve dozun zamanla azaltılmasını ister; bazıları füzyon döneminde her tür nikotinin kesilmesini tercih eder. Kararı cerrahınızla birlikte verin.

Elektronik sigara. Elektronik sigaraların çoğu nikotin içerir; ameliyat çevresindeki güvenlikleri ve omurga füzyonunda kaynamaya etkileri konusunda kanıt sınırlıdır. Bu belirsizlik altında makul hedef, sigarayı elektronik sigarayla “değiştirmek” değil, zamanla nikotinden de tamamen uzaklaşmaktır. Sigara ile elektronik sigarayı birlikte kullanmak duman maruziyetini sürdürür. Isıtılmış tütün ürünleri tütün içerir ve ameliyat açısından güvenli olduklarını gösteren veri yoktur. Nargile ve sarma tütün de duman ve karbonmonoksit içerir; sigarayla aynı biçimde değerlendirilir.

Türkiye’de nereden destek alabilirsiniz?

Sağlık Bakanlığı’nın ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı, Bakanlığın resmî sayfasına göre haftanın 7 günü 24 saat hizmet verir. Hatta eğitimli danışmanlar bağımlılık düzeyinizi bir ölçekle değerlendirir, bırakma yöntemleri ve yoksunluk belirtileri konusunda yol gösterir ve kişiye özel bir bırakma planı hazırlayabilir. Plan yapılan kişiler bir yıl boyunca geri aramalarla izlenir. Bağımlılık düzeyi yüksek olanlar Sağlık Bakanlığı’nın sigara bırakma polikliniklerine yönlendirilir. Aile hekiminiz de ilk adım için başvurabileceğiniz kişidir.

Hattı aradığınızda ya da polikliniğe başvurduğunuzda ameliyat tarihinizi ve füzyon planlanıp planlanmadığını söyleyin. Böylece bırakma günü ve nikotin desteği ameliyat takviminize göre düzenlenebilir.

Ameliyattan sonra: sigarasız dönemi korumak

Füzyonda kemik köprüsü ameliyattan sonraki aylarda oluşur; bu dönemde sigaraya dönmek, ameliyat öncesi bırakmanın kazancını azaltır. Hastanede sigara içilmez. Nikotin yoksunluğu ağrı ve huzursuzlukla karışabilir; yoksunluk belirtileri yaşarsanız servis ekibine söyleyin, nikotin desteği gerekip gerekmediğini hekiminiz değerlendirir. Taburculuktan sonraki ilk haftalar eğilme, ağır kaldırma ve araba kullanmanın kısıtlı olduğu, evde daha çok vakit geçirilen ve sıkıntının artabildiği bir dönemdir; tetikleyici listeniz ve destek hattı numarası bu dönem için de hazır olsun. Kontrol muayenelerinde neye bakıldığı ameliyat sonrası kontrol yazısında anlatılır; sigara durumunuzu her kontrolde açıkça söyleyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Sigara bırakma sürecinin kendisi acil bir durum yaratmaz; ancak ameliyat bekleyen bir omurga hastasında bazı belirtiler beklemeye gelmez: bacakta ya da kolda ilerleyen güçsüzlük, idrar ya da dışkı kontrolünde bozulma, kasık ve makat çevresinde uyuşma, ateş veya titremeyle birlikte omurga ağrısı. Bu durumlarda planlı ameliyat takvimini ya da sigara durumunu düşünmeden en yakın acil servise başvurun ya da 112’yi arayın; acil belirtilerin tam listesi ne zaman acile başvurmalı sayfasındadır.

Ameliyattan sonraki günlerde ve haftalarda ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da kanlı balgam olursa hemen 112’yi arayın; akciğere pıhtı atması olabilir. Bir baldırda şişlik, ağrı ve ısı artışı (bacakta pıhtı olasılığı) aynı gün değerlendirme gerektirir; hekiminize ulaşamazsanız acil servise başvurun. Pıhtı riski ve korunma ameliyat sonrası pıhtı riski yazısında anlatılır. Ateşle birlikte öksürük, balgam ve nefes darlığı olursa (zatürre olasılığı) aynı gün hekime başvurun. Yarada artan kızarıklık, akıntı, yara kenarlarında açılma ya da 38 °C ve üzeri ateş fark ederseniz aynı gün cerrahınıza ulaşın; ulaşamazsanız acil servise başvurun; işaretler enfeksiyon belirtileri yazısında anlatılır.

Bırakma sürecinde belirgin mutsuzluk ya da umutsuzluk olursa hekiminize başvurun. Kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa beklemeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Sık sorulan sorular

Ameliyattan bir hafta önce sigarayı bırakmanın faydası var mı?

Evet. Kandaki karbonmonoksit ilk günlerde düşer ve kısa süreli bırakmanın komplikasyonları artırdığı gösterilmemiştir. Solunum komplikasyonlarında azalma 4 haftadan uzun, yara sorunlarında ise en az 3–4 haftalık bırakmada görülmüştür; bir hafta kaldıysa bırakın ve ameliyattan sonra da içmeyin.

Sigara içiyorum diye ameliyatım ertelenir mi?

Planlı füzyon ameliyatlarında bazı cerrahlar sigaranın önce bırakılmasını ister ve tarihi buna göre ayarlayabilir; uygulama hekime ve ameliyatın türüne göre değişir. İlerleyen güçsüzlük ya da idrar ve dışkı kontrolü kaybı gibi acil durumlarda ameliyat sigara nedeniyle ertelenmez.

Nikotin bandı kemik kaynamasını bozar mı?

Kesin olarak bilinmiyor; kanıt sınırlıdır. Bant duman ve karbonmonoksit içermez, ancak nikotinin kaynamaya etkisini inceleyen çalışmaların sonuçları tutarlı değildir. Kullanıp kullanmamaya ve süresine cerrahınızla birlikte karar verin.

Elektronik sigaraya geçmek sigarayı bırakmak sayılır mı?

Ameliyat açısından tam karşılığı değildir. Elektronik sigaraların çoğu nikotin içerir ve omurga füzyonundaki güvenlikleri yeterince çalışılmamıştır. Hedef zamanla nikotinden de uzaklaşmaktır; kullanıyorsanız cerrahınıza söyleyin.

Ameliyattan sonra ne zamana kadar içmemeliyim?

Füzyonda kemik kaynaması aylar sürdüğü için en azından kaynamanın doğrulandığı kontrole kadar, tercihen hiç sigaraya dönmeyin. Ameliyattan sonra bırakmanın da kaynamaya yararlı olabileceğini gösteren bulgular füzyon sonrası kaynama süreci yazısında anlatılır. Füzyon yapılmayan ameliyatlarda da yara iyileşene kadar içmemek önemlidir.

Sigarayı azaltmak yeterli mi?

Bu yazıdaki zamanlama bulguları sigarayı tamamen bırakan kişilerden elde edilmiştir; azaltmanın ameliyat açısından bırakmakla aynı yararı sağladığı gösterilmemiştir. Daha az içmek de duman ve karbonmonoksit maruziyetini sürdürür. Azaltmak bir ara adım olabilir; hedef ameliyattan önce tamamen bırakmaktır.