Radial sinir felci: el bileği düşmesi ve "cumartesi gecesi felci" (Radial sinir felci (radial nöropati, düşük el))

Nedir?

Radial sinir, koltuk altından çıkıp kol kemiğinin (humerus) arka yüzüne sarılan bir oluktan geçer, dirseğin dış yanında ön kola iner ve el bileğini, parmakları ve başparmağı yukarı kaldıran (geren) kasları çalıştırır. El sırtının, özellikle baş ve işaret parmağı arasındaki alanın duyusunu taşır. Sinir, kol kemiğinin arkasındaki olukta kemiğe yaslandığı için dış baskıya ve kırıklara karşı korumasızdır.

Sinir zedelendiğinde el bileği ve parmaklar yukarı kaldırılamaz; el bilekten sarkar. Buna düşük el (el bileği düşmesi) ve tabloya radial sinir felci denir. Tıp dilinde “cumartesi gecesi felci” olarak da anılan biçimi, alkol ya da derin uyku sırasında kolun sandalye kenarına veya başın altında saatlerce hareketsiz kalmasıyla sinirin basıya uğramasıdır.

Belirtileri

• El bileğini yukarı kaldıramama; el bilekten aşağı sarkar, kavrama zayıflar çünkü bilek desteklenemez.
• Parmakları ve başparmağı açamama; nesneleri bırakmakta güçlük.
• El sırtında, baş ve işaret parmağı arasındaki alanda uyuşma ve karıncalanma.
• Sıkışma yerine göre dirsek uzatma gücü etkilenebilir: koltuk altı düzeyindeki basıda (koltuk değneği kullanımı gibi) dirsek uzatma da zayıflar; kol kemiği hizasındaki tipik basıda dirsek gücü korunur.
• Ağrı genellikle hafiftir ya da yoktur; kırığa bağlı olgularda kırık ağrısı ön plandadır.

Omurga kaynaklı mı, çevresel sinir mi?

El bileği ve parmak germe güçsüzlüğü, boyunda yedinci servikal sinir kökünün (C7) basısında da görülebilir; bu nedenle radial sinir felci boyun fıtığı ile karışabilir. Ayrım şu noktalara dayanır:

Hangi belirti neyi düşündürür? Boyundan kola inen ağrı ve orta parmakta uyuşma varsa boyun kökü, özellikle C6-C7 düzeyi düşünülür. Her iki elde beceriksizlik, yürüme bozukluğu ve idrar kontrolünde değişiklik omurilik basısını akla getirir. Geceleri uyandıran, ilk üç parmakla sınırlı uyuşma karpal tünel sendromuna, serçe ve yüzük parmak uyuşması kübital tünel sendromuna işaret eder. El uyuşmasının bu ayrımını El uyuşması: karpal tünel mi, boyun fıtığı mı? yazısında ayrıntılı anlattık.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Uzun süreli dış baskı: Kol sandalye kenarında ya da baş altında uyuma (alkol, uyku ilacı, derin yorgunluk), koltuk değneğinin koltuk altına baskısı, uzun ameliyatlarda kolun pozisyonu, eşin kolunun üzerinde uyuması.
• Humerus kırığı: Kol kemiğinin orta-alt bölümündeki kırıklarda sinir kemik hizasında gerilir ya da kırık uçları arasında sıkışır. Shao ve arkadaşlarının 4.517 kırığı kapsayan sistematik derlemesinde radial sinir felci %11,8 oranında bildirilmiştir; kırığın tespiti ve ameliyatı sırasında da zedelenme olabilir.
• Kesici-delici yaralanma ve enjeksiyon: Kolun arka yüzüne yapılan kas içi enjeksiyonlar, cam ve bıçak kesileri.
• Ön kolda sıkışma: Dirseğin hemen altında derin dalın (posterior interosseöz sinir) kas arasında sıkışması; bu durumda bilek gücü kısmen korunur, parmak açma zayıflar ve uyuşma olmaz.
• Yatkınlık: Şeker hastalığı, alkol kullanımı, yaygın sinir hasarı, zayıflık ve kas kaybı siniri basıya karşı dayanıksız kılar.

Tanı nasıl konur?

Hekiminiz bilek, parmak ve başparmak germe gücünü, dirsek uzatma gücünü, uyuşma alanını ve refleksleri değerlendirir; boyun hareketleriyle kola yayılan ağrı olup olmadığına bakar. Bu muayene çoğu olguda sıkışmanın yerini (koltuk altı, kol kemiği hizası, ön kol) ve boyun kaynaklı basıdan farkını ortaya koyar.

• EMG ve sinir iletim çalışması: Hasarın yerini, derecesini ve sinir liflerinin korunup korunmadığını gösterir; boyun kökü basısını dışlar. Belirti başlangıcından yaklaşık üç hafta sonra yapılması bulguların oturması için önerilir. Arnold ve arkadaşlarının çalışmasında ilk EMG’de iletim bloğu baskın olan olgular, belirgin akson kaybı olanlara göre daha kısa sürede düzelmiştir. Bkz. EMG nedir, ne zaman gerekir?
• Röntgen: Humerus kırığı ya da eski kırık kaynaması şüphesinde.
• Ultrason ve MR: Sinirin kırık uçları arasında sıkışması, kist ya da kitle şüphesinde; boyun MR yalnızca kök basısı düşünülüyorsa istenir.

Tedavi seçenekleri

Ameliyatsız

Dış baskıya bağlı olguların çoğunda sinirin yalıtım kılıfı zedelenmiş, lifleri korunmuştur; neden kaldırıldığında haftalar–aylar içinde düzelme beklenir.

• Bilek ve parmak ateli: Bileği hafif yukarıda tutan, parmakları destekleyen dinamik ya da statik atel; kavramayı mümkün kılar ve bağların gerilmesini önler.
• Egzersiz: Eklem hareket açıklığının korunması, sinir toparlandıkça güçlendirme; fizyoterapist eşliğinde program.
• Nedenin kaldırılması: Uyku pozisyonunun düzenlenmesi, koltuk değneğinin ayarlanması, alkol kullanımının azaltılması; uyku ilacı kullanıyorsanız bunun, ilacı yazan hekiminizle birlikte gözden geçirilmesi (ilacı kendi başınıza bırakmayın).
• Yanma ve uyuşma belirginse hekim kontrolünde sinir ağrısına yönelik ilaçlar.

Kapalı humerus kırığına eşlik eden radial sinir felcinde de yaygın yaklaşım izlemdir: Shao ve arkadaşlarının derlemesinde bekle-gör yaklaşımıyla izlenen hastaların %70,7’si kendiliğinden düzelmiş; erken cerrahi uygulananlar dahil tüm hastalarda toplam düzelme oranı %88,1 bulunmuştur. Erken dönemde siniri ameliyatla araştırılan hastalarla önce izlenip gerekirse geç dönemde ameliyat edilen hastalar arasında son düzelme oranında fark gösterilememiştir.

Cerrahi

Cerrahi; açık kırık, kesici-delici yaralanma ve damar yaralanmasıyla birlikte sinir kesisi şüphesinde erken dönemde; kırık tespiti sonrasında yeni gelişen felçte sinirin kırık uçları arasında sıkışma olasılığı nedeniyle; ve yaklaşık 3–4 aylık izlemde EMG ve muayenede düzelme belirtisi görülmeyen olgularda değerlendirilir. İşlem, sinirin sıkıştığı yerden serbestleştirilmesi, kesilmişse uç uca dikilmesi ya da sinir grefti ile onarılmasıdır. Sinir onarımından sonra iyileşme sinirin yeniden uzamasına bağlıdır ve aylar sürer. Uzun süre düzelmeyen felçte, el bileğini ve parmakları kaldırmak için ön kol tendonlarının yer değiştirilmesi (tendon aktarımı) ile işlev kazandırılabilir; bu ameliyatı el cerrahisi uzmanları yapar.

Ne zaman acil?

• Kol kırığı veya çıkığı ile birlikte ya da kırık tespiti sonrasında yeni başlayan el bileği düşmesi: aynı gün ortopedi ve sinir cerrahisi değerlendirmesi.
• Kesici-delici yaralanma sonrası güçsüzlük ve uyuşma: sinir kesisi olasılığı; erken onarım şansı için aynı gün acil servise başvurun.
• Ani tek taraflı güçsüzlüğe konuşma bozukluğu, yüzde kayma, görme kaybı eşlik ediyorsa inme şüphesiyle beklemeden 112’yi arayın.
• Kola baskı ya da yaralanma gibi açık bir neden olmadan aniden başlayan el bileği veya parmak güçsüzlüğü; özellikle yüksek tansiyon, şeker hastalığı, sigara ya da kalp ritim bozukluğu gibi damar risk etkenleri varsa: beyindeki küçük bir inme de konuşma ya da yüz belirtisi olmadan tek başına düşük el yapabilir. Kolunuzun üzerinde yatıp yatmadığınızdan emin değilseniz de beklemeden 112’yi arayın.
• Her iki kolda ya da kol ve bacakta birlikte güçsüzlük, yürüme bozukluğu, idrar kontrolünde değişiklik: omurilik basısı olasılığı. Kol ve bacakta aynı tarafta aniden başlayan güçsüzlükte inme olasılığı nedeniyle hemen 112’yi arayın; idrar kontrolünde değişiklik varsa ya da belirtiler saatler–günler içinde ortaya çıkıp kötüleşiyorsa aynı gün acil servise başvurun; haftalar–aylar içinde yavaş ilerliyorsa bir hafta içinde hekime başvurun.

Ayrıntılar için ne zaman acile başvurmalı sayfasına bakın.

İyileşme ve günlük yaşam

Uyku sırasındaki basıya bağlı olgularda güç çoğunlukla 2–8 hafta içinde geri gelir; sinir lifleri zedelenmişse düzelme ayda yaklaşık 2–3 cm hızla, 3–6 ay ya da daha uzun sürer. İyileşme sırada ilerler: önce bilek germe, ardından parmaklar ve en son başparmak toparlanır. Bu süreçte atel kullanımı ve günlük eklem egzersizleri eklem sertliğini ve bağ gevşemesini önler; iki elle yapılan işler atelle sürdürülebilir. Araç kullanma ve ağır iş, bilek gücü ve kavrama yeterli olduğunda hekim onayıyla başlar. Kola yayılan uyuşma ve güçsüzlüğün genel değerlendirmesi için kola yayılan ağrı ve uyuşma sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

El bileği düşmesi neden olur?

En sık neden radial sinirin kol kemiği hizasında basıya uğraması (kol üzerine yatarak uyuma) ya da humerus kırığında zedelenmesidir; koltuk değneği de siniri koltuk altında sıkıştırabilir. Daha seyrek olarak boyun fıtığında C7 kökü basısı, omurilik hastalıkları ve inme el bileği güçsüzlüğü yapar.

Cumartesi gecesi felci nedir, geçer mi?

Alkol ya da derin uyku sırasında kolun sandalye kenarına veya baş altına saatlerce baskılı kalmasıyla radial sinirin geçici felcidir. Çoğu olguda sinir lifleri korunur ve güç haftalar içinde kendiliğinden geri gelir; bu süreçte atel ve egzersiz önerilir.

Radial sinir felci boyun fıtığıyla karışır mı?

Karışabilir, çünkü C7 kökü basısı da bilek ve parmak germe zayıflığı yapar. Boyun fıtığında boyundan kola yayılan ağrı, dirsek uzatma zayıflığı, orta parmak uyuşması ve triseps refleksinde azalma eşlik eder; kol kemiği hizasındaki tipik radial sinir felcinde bunlar yoktur (koltuk altı düzeyindeki basıda dirsek uzatma da zayıflayabilir). EMG ayrımı netleştirir.

Radial sinir felci ne kadar sürede düzelir?

Basıya bağlı hafif olgularda 2–8 hafta; sinir lifleri zedelenmişse 3–6 ay ya da daha uzun. Kesilmiş sinirde onarım sonrası iyileşme aylar alır. İlk 3–4 ayda düzelme belirtisi yoksa cerrahi değerlendirme yapılır.

Radial sinir felcinde EMG ne zaman yapılır?

Belirtilerin başlangıcından yaklaşık üç hafta sonra; bu sürede hasarın derecesi EMG’de netleşir. EMG hasarın yerini gösterir, boyun kaynaklı basıyı dışlar ve iyileşme olasılığı hakkında bilgi verir.

Radial sinir felcinde hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme için nöroloji, fizik tedavi veya beyin ve sinir cerrahisi; kırık ya da yaralanma varsa ortopedi. Cerrahi gerektiğinde beyin ve sinir cerrahisi, el cerrahisi veya plastik cerrahi uzmanları işlemi yapar. Kola baskı ya da yaralanma gibi açık bir neden olmadan aniden başlayan el bileği düşmesinde beklemeden 112’yi arayın; kırık, çıkık ya da kesici-delici yaralanmayla birlikte gelişen el bileği düşmesinde aynı gün acil servise başvurun.

Benzer belirtiler veren durumlar

• Boyun fıtığı: belirtileri, kola yayılan ağrı ve tedavisi
• Karpal tünel sendromu: bilekte median sinir sıkışması
• Kübital tünel sendromu: dirsekte ulnar sinir sıkışması
• Omurilik basısı (servikal miyelopati): belirtileri ve tedavisi
• Torasik çıkış sendromu: kolda uyuşma boyun fıtığından mı, omuz girişindeki sıkışmadan mı?

Muayenede sorabileceğiniz sorular

• El bileğimin düşmesi koldaki radial sinirden mi, boyundaki sinir kökünden mi kaynaklanıyor?
• EMG ne zaman yapılmalı; sonuç iyileşme olasılığını nasıl gösterir?
• Ne kadar süre kendiliğinden düzelmeyi bekleyeceğiz; hangi noktada cerrahi gündeme gelir?
• Bilek atelini ne zaman takmalı, hangi egzersizleri yapmalıyım?
• Kırığım varsa sinir için ayrıca bir girişim gerekir mi?

Hafif şikâyetlerde evde yapılabilecekler

• Hekiminizin önerdiği bileği ve parmakları destekleyen ateli gün içinde kullanın; el bileğinin sürekli sarkması bağları gerer ve kavramayı zorlaştırır.
• Diğer elinizle bileği ve parmakları günde birkaç kez tüm yönlerde nazikçe hareket ettirin; eklem sertliğini önler.
• Kolu dirseğin arkasına ya da sert kenarlara dayayarak uyumaktan kaçının; alkol ve uyku ilacı sonrası uzun süre hareketsiz kalma riskini azaltın.
• Hissi azalan el sırtını sıcak ve kesici yüzeylerden koruyun.