Kısa yanıt
Halk arasında “platin” denen omurga implantları (pedikül vidaları, çubuklar, kafesler, plaklar) vücutta kalmak üzere tasarlanır ve kural olarak ömür boyu yerinde durur. Füzyon ameliyatında implantın görevi, kemik kaynayana kadar segmenti hareketsiz tutmaktır; kaynama tamamlandığında yükü artık kemik taşır ve implant görevini bitirmiş olarak bekler. Çıkarmak için ayrı bir ameliyat gerekir ve bu yalnızca belirli durumlarda yapılır: implant çevresinde enfeksiyon, vida ya da çubuğun kırılması ya da gevşemesi, implanta bağlı sürekli ağrı ya da cilt altında tahriş. Günümüz implantlarının büyük çoğunluğu titanyum alaşımıdır; MR çekimine engel değildir, havaalanı dedektörlerinde ise bazen uyarı verebilir. Bu yazıda neyin takıldığını, neden yerinde kaldığını, hangi durumlarda çıkarıldığını ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini açıklıyoruz.
Omurgaya takılan “platin” aslında nedir?
“Platin” sözcüğü yerleşmiş olsa da bu implantlar platin madeninden yapılmaz. Günümüz omurga implantları çoğunlukla titanyum alaşımından, bazı çubuklar kobalt-krom alaşımından, kafeslerin bir bölümü ise PEEK adlı sert bir plastikten üretilir. Paslanmaz çelik eski implantlarda kullanılmıştır ve MR görüntüsünü daha çok bozar.
Tipik bir lomber füzyonda takılanlar şunlardır:
- Pedikül vidaları: Omurun arkasındaki kemik köprülerden (pedikül) omur gövdesine uzanan vidalar; her omura iki tane.
- Çubuklar: Vidaları birbirine bağlayan, segmenti hareketsiz tutan metal çubuklar.
- Kafes (interbody cage): Çıkarılan diskin yerine konan, içi kemik greftiyle dolu kutu; omurlar arasındaki yüksekliği korur.
- Plak: Boyun önünden yapılan servikal diskektomi ve füzyonda omurların ön yüzüne vidalanan ince plak.
Omurga kırıklarında da benzer vida-çubuk sistemleri kullanılır; bunu perkütan vida ile omurga kırığı sabitleme sayfasında anlattık.
İmplant neden çıkarılmaz?
Üç nedenle:
- Görevini sessizce tamamlar. Kaynama olgunlaştığında (çoğu hastada yaklaşık 12 ay) omurlar tek bir kemik gibi davranır; yük artık kemikten geçer, implant mekanik olarak “işsiz” kalır ve zarar vermeden bekler. Kaynama sürecini füzyon sonrası kaynama süreci yazısında anlattık.
- Çıkarmak yeni bir ameliyattır. Aynı kesinin yeniden açılması, kas ve nedbe dokusunun geçilmesi, anestezi ve enfeksiyon riski demektir. Kaynamış bir omurgada implantı çıkarmak hastaya ölçülebilir bir yarar sağlamazken bu riskleri taşır. Ortopedik implantların çıkarılmasını inceleyen derleme (Busam ve ark., 2006), belirtisiz hastada rutin çıkarmanın gerekçesinin bulunmadığını ve çıkarmanın kendi komplikasyonları olduğunu vurgular.
- Titanyum vücutla uyumludur. Titanyum korozyona dirençlidir, vücut tarafından çok iyi tolere edilir, belirgin bağışıklık tepkisine nadiren yol açar ve kemiğin üzerine yapışıp büyümesine izin verir. Gerçek titanyum alerjisi çok nadirdir.
Kaynama henüz tamamlanmamışken implantı çıkarmak ise kaymaya ya da kemiğin yeniden hareketlenmesine yol açabilir; bu nedenle “kaynadı mı?” sorusu çıkarma kararının ön koşuludur.
Hangi durumlarda çıkarılır?
Enfeksiyon. Ameliyat bölgesinde enfeksiyon gelişirse bakteriler implant yüzeyinde antibiyotiğin ulaşamadığı bir tabaka (biyofilm) oluşturur. Kowalski ve arkadaşlarının 81 hastalık serisinde erken enfeksiyonlarda (ameliyattan sonraki ilk 30 gün) yaranın temizlenmesi ve antibiyotikle implant çoğunlukla yerinde korunabilmiş; geç enfeksiyonlarda ise implantın çıkarılması daha sık gerekmiştir. Genel yaklaşımda karar enfeksiyonun zamanına, mikroba ve kaynamanın durumuna göre verilir: geç enfeksiyonda kaynama tamamlanmışsa implant çıkarılabilir; kaynama tamamlanmamışsa implant çoğu zaman yerinde tutulur ve uzun süreli antibiyotik verilir. Uyarı belirtilerini ameliyat sonrası enfeksiyon belirtileri yazısında ve omurga enfeksiyonu sayfasında anlattık.
Gevşeme ya da kırılma. Kemik kaynamamışsa (psödoartroz) vidalar her adımda yükü tek başına taşır ve aylar içinde gevşeyebilir ya da çubuk kırılabilir. Röntgende vida çevresinde açıklık (“halo”) görülmesi gevşemenin işaretidir. Gevşeme, sinsi seyirli (düşük dereceli) bir enfeksiyonun da işareti olabilir; bu nedenle değerlendirmede enfeksiyon da araştırılır (kan tahlilleri, gerekirse ameliyatta alınan örneklerin kültürü). Bu durumda implantı yalnızca çıkarmak yetmez; Chun ve arkadaşlarının derlemesine göre kaynamamanın nedeni araştırılır ve genellikle yeniden greftleme ile daha güçlü bir sabitleme yapılır. Bu, revizyon omurga cerrahisinin bir türüdür.
İmplanta bağlı ağrı ya da tahriş. Zayıf hastalarda ve boyun arkası gibi cildin ince olduğu bölgelerde vida başları cilt altında hissedilebilir ve bası yapabilir. Kaynama tamamlanmış hastada bu tür yerel şikâyetlerde implantın alınması düşünülebilir. Ancak “ağrı implanttan mı?” sorusunun yanıtı her zaman açık değildir; kaynamış omurgada implant çıkarılan hastaların bir bölümünde ağrı sürer. Bu yüzden karar, görüntüleme, muayene ve bazen tanısal enjeksiyonla dikkatle verilir.
Yanlış yerleşim. Vidanın sinir köküne ya da omurilik kanalına çok yakın olduğu ve belirti yaptığı nadir durumlarda vida yeniden konumlandırılır.
Genç kırık hastalarında isteğe bağlı çıkarma. Omurga kırığı için takılan ve komşu disklerin sağlam kaldığı bazı genç hastalarda kırık iyileştikten sonra implantın çıkarılması, segmentin hareketini geri kazandırmak amacıyla tartışılabilir. Bu rutin değildir; kazanç ve riskler cerrahla konuşulur.
Bel ameliyatlarından sonra yeniden ameliyat seyrek değildir: ABD’nin Washington eyaletinde hastane kayıtlarına dayanan bir çalışmada (Martin ve ark., 2007), dejeneratif nedenle bel ameliyatı olan hastaların 11 yılda yaklaşık beşte birinde (%19) yeniden bel ameliyatı yapılmış; füzyon ameliyatlarının ve yeni implantların yaygınlaşması bu oranı azaltmamıştır.
Kaynama tamamlandıktan sonra vida yük taşır mı?
Çok az. Füzyon sağlamlaştığında omurlar arasındaki kemik köprüsü, eğilme ve yük taşıma kuvvetlerinin neredeyse tamamını alır; vida ve çubuk üzerindeki gerilim kemik yoğunlaştıkça azalır. Bu nedenle kaynamış bir omurgada implantın “yorulup kırılması” beklenmez. Tersi doğrudur: implant kırılması, kaynamanın olmadığına ya da çok geç olduğuna işaret eder ve değerlendirme gerektirir.
Kaynamış segmentte implant kemik tarafından sarılır; yıllar sonra çıkarılması gerekse bile bu, kemiğin kazınmasını gerektiren daha zor bir ameliyattır. Çıkarılan vida deliklerinin dolması ise birkaç ay alır.
Platinle MR çekilir mi?
Evet, günümüz omurga implantlarının büyük çoğunluğuyla MR çekilebilir. Titanyum ve kobalt-krom alaşımları manyetik değildir (“non-ferromanyetik”). ACR MR güvenlik rehberi (Kanal ve ark., 2013), implantların “MR güvenli”, “MR koşullu” ve “MR güvensiz” olarak etiketlendiğini ve çekimin implantın etiketindeki koşullara uygun yapılmasını öngörür; günümüz titanyum omurga implantlarının çoğu “MR koşullu” etiketlidir. Pratikte dikkat edilen üç nokta vardır:
- Bildirim. Çekim öncesi formda implantınızı belirtin; mümkünse ameliyat raporunu ya da implant kartını yanınızda bulundurun. Radyoloji ekibi implant türüne göre çekim ayarlarını yapar.
- Isınma ve çekme. Titanyum implantlarda yer değiştirme beklenmez; ısınma genellikle önemsizdir. Yine de çekim sırasında belirgin ısınma, yanma ya da rahatsızlık hissederseniz elinizdeki çağrı düğmesiyle hemen ekibe bildirin.
- Görüntü bozulması (artefakt). Metal çevresinde görüntü birkaç santimetre boyunca bozulur. Bu, implantın hemen çevresindeki sinir ve diskin değerlendirilmesini zorlaştırır; komşu seviyeler genellikle iyi görülür. Radyolog bu bozulmayı azaltan özel çekim dizileri kullanabilir. Beyin ya da diz gibi implanttan uzak bölgelerin MR görüntüsü genellikle etkilenmez; karın ve leğen MR’ında ise bel implantı görüntü alanına girebilir. Hangi bölge çekilirse çekilsin implantınızı bildirin.
Eski paslanmaz çelik implantlarla da çoğu zaman MR çekilebilir, ancak bunlar daha fazla artefakt yapar. Belirsizlik varsa radyoloji ekibi implant modelini sorgular. Hangi incelemenin ne zaman seçildiğini omurga MR mı, BT mi, röntgen mi? yazısında anlattık.
Havaalanı dedektörü öter mi?
Ötebilir, ama her zaman değil. Kapı tipi metal dedektörlerin duyarlılığı havaalanına göre değişir; tek seviyeli küçük titanyum implantlar çoğunlukla fark edilmez, çok seviyeli ve uzun çubuklar ise uyarı verebilir. Vücut tarayıcıları (milimetre dalga cihazları) yalnızca vücut yüzeyini taradığı için iç implantları genellikle göstermez. Dedektör uyarı verirse yapılacak şey basittir: güvenlik görevlisine omurga implantınız olduğunu söyleyin; el dedektörüyle ek kontrol yapılır. Hastanelerin verdiği implant kartı ya da ameliyat raporunun bir kopyası, özellikle yurt dışı seyahatlerde süreci kısaltır.
Günlük yaşamda başka neye dikkat etmeli?
- Diş ve diğer işlemler: Omurga implantları için diş tedavisi öncesi rutin antibiyotik koruması önerilmez; ancak vücudun başka bir yerinde ciddi enfeksiyon geliştiğinde hekiminize implantınızı hatırlatın.
- Elektronik cihazlar: Cep telefonu, indüksiyon ocağı ve mağaza güvenlik kapıları implantı etkilemez.
- Spor ve darbe: Kaynama tamamlandıktan sonra çoğu spora dönülebilir; temas sporları ve yüksekten düşme riski taşıyan etkinlikler cerrahla konuşulur.
- Ağırlık hissi ya da soğukta ağrı: Bazı hastalar soğuk havada implant bölgesinde sızı tarif eder; bu tehlikeli değildir ve zamanla azalır.
- Kontroller: Kaynama doğrulandıktan sonra belirti yoksa rutin yıllık film gerekmez; yeni ağrı ya da bacak-kol belirtisi başlarsa hekiminize başvurun. Ateşle birlikte omurga ağrısı, kol ya da bacakta hızla artan güçsüzlük, idrar ya da dışkı kontrolünde bozulma olursa beklemeden acile başvurun (ne zaman acile başvurmalı).
Sık sorulan sorular
Bel platini ömür boyu kalır mı?
Evet, kural budur. Kaynama tamamlandıktan sonra yükün neredeyse tamamını kemik taşır; implant zarar vermeden yerinde kalır. Çıkarma yalnızca enfeksiyon, gevşeme ya da kırılma, implanta bağlı ağrı gibi belirli nedenlerle yapılır.
Platin çıkarma ameliyatı zor mu?
Kaynamış bir omurgada implant kemikle sarılmış olabilir; çıkarma, nedbe dokusunun geçilmesini ve bazen kemiğin kazınmasını gerektirir. Genel anestezi altında yapılır, yatış genellikle birkaç gündür ve komplikasyon riski ilk ameliyattan bağımsız olarak vardır.
Omurgadaki vidalar MR çekimine engel mi?
Genellikle değil. Günümüzde kullanılan titanyum ve kobalt-krom implantların çoğu “MR koşullu” etiketlidir; uygun koşullarda MR çekilebilir ve yalnızca implant çevresinde görüntü bozulur. Çekim öncesi implantınızı mutlaka bildirin; radyoloji ekibi çekim koşullarını buna göre ayarlar.
Platin varken havaalanında sorun yaşar mıyım?
Dedektör bazen uyarı verebilir; görevliye implantınızı söylemeniz ve gerekirse implant kartı ya da ameliyat raporunu göstermeniz yeterlidir. Seyahat engeli yoktur.
Vida gevşemiş dense ne yapılır?
Gevşeme çoğunlukla kaynamamanın işaretidir; sinsi seyirli bir enfeksiyonun işareti de olabileceği için bu olasılık da araştırılır. Belirtisizse izlenebilir; ağrı ve hareket varsa kaynamanın neden olmadığı araştırılır ve yeniden greftleme ile daha güçlü sabitleme planlanır. Yalnızca çıkarmak genellikle çözüm değildir.
Titanyum alerjisi olur mu?
Çok nadirdir. Metal alerjisi öyküsü olan hastalarda ameliyat öncesi cerrahınıza söyleyin; gerekirse alerji testi ya da farklı malzeme planlanabilir.
